Ze słownika Sychty

 

Choć samo centrum Kociewia sytuuje się w okolicach Pelplina, Starogard uważany jest za stolicę regionu. Być może wpływ na to miało przeświadczenie, że nasze miasto jest bardzo stare, co zostało uwidocznione w nazwie.

Starogard to dosłownie  Stary Gród, gdzie wg językoznawców dodatek stary nie wynika z opozycji (chęci odróżnienia) do jakiegoś nowego grodu, lecz właśnie z tego, że gród tutejszy był znany i uważany za istniejący od dawna (dawny, stary) już w czasach początków polskiej państwowości... Ale o tym jeszcze będzie następnym razem.

Dzisiaj fragmenty gwary kociewskiej ze Słownika Bernarda Sychty.

Na początek wybrałem coś z litery "A",  jako zawierające pojęcia trochę nawiązujące do obecnego czasu...

angrest - to było pierwsze gwarowe słowo jakie usłyszałem jeszcze w dzieciństwie..

ancug - garnitur z niemieckiego - na Śląsku też tak mówią

apan - podobne do angielskiego open i takie właśnie mające znaczenie,  a także apart - jakby dosłownie z angielskiego...

arbata - to ciekawe, mam znajomego Kociewiaka, który popularny sklep budowlany nazywa: a'astorama, na pytanie dlaczego tak mówi odpowiedział, że tak mu pasuje...

Trochę informacji na temat samego słownika - wstęp wybitnej językoznawczyni i znawczyni kaszubszczyzny Hanny Popowskiej - Taborskiej oraz Przedmowa samego Autora...

Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej -

B. Sychta

1980

Betlejem

 

W kalendarzu chrześcijańskim właśnie minęliśmy Boże Narodzenie, a już w styczniu będzie - Trzech Króli.

Taka ciekawostka - są na Kociewiu - pod Gniewem - miejscowości, które swą nazwą nawiązują do tych świąt.

To części wsi Jaźwiska - Betlejem i Trzech Króli właśnie.

Ponadto - mamy tu kolonię Rzym - również pewne nawiązanie do Nowego Testamentu - ale także - Golgotę - pole pod Wielka Słońca - bliżej nieco Starogardu...

Betlejem też jako część pobliskiej Tymawy

Także Betlejemki koło Kalisk

Tu zaś Golgota:

Trzy Króle to także wzgórze w Tymawie

i część Nowej Cerkwi

Miejscowości te zapewne nazwy swe uzyskały w czasach powojennych...

Tu Jaźwiska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego..

Podobne miejscowości znajdziemy też w powiecie świeckim:

Zaś oryginał:

Betlejem (heb. בית לחם, Bêṯ Leḥem, dosłownie „Dom Chleba”; nowohebrajskie Bet Lechem; arab. بيت لحم, Bajt Lahm i; dosłownie „Dom Mięsa”) – miasto w Gubernatorstwie Betlejem w Autonomii Palestyńskiej. Ważny ośrodek palestyńskiej władzy administracyjnej i centrum palestyńskiej kultury.

P.S.!

Źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Betlejem

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich 

Toponimia byłych powiatów gdańskiego i tczewskiego	H. Bugalska		1985
Toponimia powiatu starogardzkiego	H. Górnowicz		1985
Toponimia powiatu świeckiego	E. Jakus-Borkowa		1987

  

Kociewiacy u Sychty

 

Bernard Sychta jest autorem wielu cennych wspaniałych prac z zakresu etnografii i językoznawstwa - najważniejsze z nich to 7-tomowy "Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej" wydany w latach 1967 - 1976 oraz 3-tomowe "Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej" z 1980 roku.

Aleksander Błachowski:

"Sam autor uważał, że jego Słownik zamienia się w encyklopedię kaszubskiej kultury ludowej. Jest to zatem nie tylko praca językoznawcza, ale także cenne źródło informacji dla etnografów i folklorystów. Bernard Sychta świadomie tworzył tak obszerny i bogaty we frazeologiczne przykłady słownik, ponieważ miał on - jak sam pisze w liście do redakcji „Literatury Ludowej” w 1958 r. - być odpowiedzią na słownik Lorentza, „który robi wrażenie jakby kaszubszczyzna była nie dialektem polskim lecz niemieckim. Słownik Lorentza ,,Pommeranisches Wörterbuch” został wydany w 1958 roku przez Instytut Slawistyki w Berlinie”.

Wcześniej, także na podstawie własnych badań w terenie, Sychta napisał min. prace pod tytułem: 

"Kaszubskie grupy regionalne i lokalne ich nazwy i wzajemny stosunek do siebie" oraz

"Drobna twórczość ludowa na Kociewiu (zagadki i łamigłówki)"

W 1961 r. Gdańskie Towarzystwo Naukowe wydało te prace drukiem w Roczniku Gdańskim - tom XVII/ XVIII.

Zaraz potem wyszły jako osobna samodzielna pozycja (odbitka z ww. rocznika).

Dzisiaj wybrane fragmenty dotyczące Kociewia z pierwszego tytułu.

http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-ks._dr_bernard_sychta