Ze słownika Sychty

 

Choć samo centrum Kociewia sytuuje się w okolicach Pelplina, Starogard uważany jest za stolicę regionu. Być może wpływ na to miało przeświadczenie, że nasze miasto jest bardzo stare, co zostało uwidocznione w nazwie.

Starogard to dosłownie  Stary Gród, gdzie wg językoznawców dodatek stary nie wynika z opozycji (chęci odróżnienia) do jakiegoś nowego grodu, lecz właśnie z tego, że gród tutejszy był znany i uważany za istniejący od dawna (dawny, stary) już w czasach początków polskiej państwowości... Ale o tym jeszcze będzie następnym razem.

Dzisiaj fragmenty gwary kociewskiej ze Słownika Bernarda Sychty.

Na początek wybrałem coś z litery "A",  jako zawierające pojęcia trochę nawiązujące do obecnego czasu...

angrest - to było pierwsze gwarowe słowo jakie usłyszałem jeszcze w dzieciństwie..

ancug - garnitur z niemieckiego - na Śląsku też tak mówią

apan - podobne do angielskiego open i takie właśnie mające znaczenie,  a także apart - jakby dosłownie z angielskiego...

arbata - to ciekawe, mam znajomego Kociewiaka, który popularny sklep budowlany nazywa: a'astorama, na pytanie dlaczego tak mówi odpowiedział, że tak mu pasuje...

Trochę informacji na temat samego słownika - wstęp wybitnej językoznawczyni i znawczyni kaszubszczyzny Hanny Popowskiej - Taborskiej oraz Przedmowa samego Autora...

Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej -

B. Sychta

1980

Kociewiacy u Sychty

 

Bernard Sychta jest autorem wielu cennych wspaniałych prac z zakresu etnografii i językoznawstwa - najważniejsze z nich to 7-tomowy "Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej" wydany w latach 1967 - 1976 oraz 3-tomowe "Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej" z 1980 roku.

Aleksander Błachowski:

"Sam autor uważał, że jego Słownik zamienia się w encyklopedię kaszubskiej kultury ludowej. Jest to zatem nie tylko praca językoznawcza, ale także cenne źródło informacji dla etnografów i folklorystów. Bernard Sychta świadomie tworzył tak obszerny i bogaty we frazeologiczne przykłady słownik, ponieważ miał on - jak sam pisze w liście do redakcji „Literatury Ludowej” w 1958 r. - być odpowiedzią na słownik Lorentza, „który robi wrażenie jakby kaszubszczyzna była nie dialektem polskim lecz niemieckim. Słownik Lorentza ,,Pommeranisches Wörterbuch” został wydany w 1958 roku przez Instytut Slawistyki w Berlinie”.

Wcześniej, także na podstawie własnych badań w terenie, Sychta napisał min. prace pod tytułem: 

"Kaszubskie grupy regionalne i lokalne ich nazwy i wzajemny stosunek do siebie" oraz

"Drobna twórczość ludowa na Kociewiu (zagadki i łamigłówki)"

W 1961 r. Gdańskie Towarzystwo Naukowe wydało te prace drukiem w Roczniku Gdańskim - tom XVII/ XVIII.

Zaraz potem wyszły jako osobna samodzielna pozycja (odbitka z ww. rocznika).

Dzisiaj wybrane fragmenty dotyczące Kociewia z pierwszego tytułu.

http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-ks._dr_bernard_sychta